Svideteli Putina (2018)

Indrukwekkende documentaire die me van het begin tot het einde boeide. De documentaire laat zien hoe Poetin vanaf september 1999 geraffineerd de macht naar zich toe heeft getrokken. Het verbazingwekkende is eigenlijk hoe naïef iedereen – van Jeltsin en Westerse leiders tot de Russische bevolking – is geweest: het idee was dat Rusland na de val van de Muur het pad van de liberale democratie op zou gaan (Fukuyama’s ‘Einde van de geschiedenis’) maar Poetins idee van vooruitgang blijkt een andere. Die is wel democratisch in de zin dat Poetin het belangrijk vindt dat het volk hem steunt en dat hij het Russische volk sterker maakt, maar daarvoor acht hij ook het herstel van vertrouwen in de autoriteit – in hem – wezenlijk waarmee hij Rusland ook terugvoert naar oude dictatoriale tijden waarvoor hij en veel Russen openlijk heimwee voelen. Wat de documentaire niet vertelt is dat daarbij ook belangrijk lijkt dat de Sovjet-Unie na de val van de Muur ontaardde in anarchie en machteloosheid: het land had behoefte aan een ‘sterke man’ om Rusland te redden en dat voelde Poetin goed aan. Daarbij wist Poetin listig boven te drijven in de machtsstrijd die de Russische politiek domineerde. Wat verbaast is dat Poetin eigenlijk heel transparant is over zijn bedoelingen (hij draait mensen geen rad voor de ogen), maar dat hij weet te overtuigen dat hij de man is die orde op zaken kan stellen en dat hij als een schaakspeler elke tegenstander mat zet. Dat maakt de man en deze documentaire zo fascinerend.

Straffe documentaire! Vormelijk iets minder maar inhoudelijk ontzettend sterk.

Als politoloog kan ik alleen maar snoepen van wat Mansky ons aanreikt. Deze voormalige vertrouweling van Poetin geeft ons een uniek beeld hoe het er achter de Russische schermen aan toe gaat.

Deze prent is de perfecte illustratie hoe een potentiële wereldleider de theorieën van Machiavelli in praktijk omzet in de praktijk: hoe kom je aan de macht en hoe bestendig je die macht.

De gesprekken met Boris Jeltsin tonen hoe die effectief Poetin op de presidentiële troon hijst: eerst fier (“IK heb de juiste man voor de juiste job aangeduid”), vervolgens de ontgoocheling niet kunnen wegstoppen. (Liberalisme vs. Conservatisme).

Ook de korte passages met Gorbatsjov boeien: het is zijn vriend die naast hem aan tafel zit die erg wijze woorden spreekt. En de verhouding tussen beide voorgangers wordt ook kort maar krachtig geïllustreerd.

Hoogtepunt is de avond van Poetin’s eerste presidentiële verkiezing. Manksky toont ons wie Poetin adviseerde... en vervolgens vertelt hij hoe ze allen op termijn opzij geschoven zullen worden... op uitzondering van Medvedev.

Om niet te spreken over hoe thema’s als aanslagen en veiligheid van Poetin een sterke man maken en de rol van de KGB.

Stof om na te denken...

“We zullen op de Jelzinjaren terugkijken als een gelukkige periode” verkondigt Natalia, de echtgenote van filmmaker Vitaliy Manskiy op Oudjaarsavond 1999 wanneer Boris Jelzin onverwacht zijn aftreden aankondigt en Vladimir Putin aanwijst als waarnemend president tot de aanstaande verkiezingen. Manskiy maakte onderdeel uit van Putins presidentscampagne en volgde hem op de voet in de aanloop naar de verkiezing die op 26 maart 2000 plaatsvonden. Het resultaat was ‘The Leap Year’, een portret van de presidentskandidaat waarmee Putin zijn imago wilde verbeteren en die van grote invloed was op de publieke opinie. Met de wetenschap van nu keert Manskiy terug naar die film, naar opnames die destijds niet werden gebruikt en naar beelden die hij in de loop van dat jaar maakte. Het maakt op pijnlijke wijze duidelijk dat Putin in feite altijd behoorlijk open is geweest over zijn ideeën en intenties, maar dat hij er op de één of andere manier in slaagde om dat te verhullen. Tja, met de kennis van nu... Opzienbarend en fascinerend.