Kontinental '25 (2025)

Openbaar aanklager Orsolya [Eszteer Tompa] ligt onder vuur in Cluj, de hoofdstad van Transsylvanië. Directe aanleiding is een incident rondom een dakloze man [Gabriel Spahiu] en het gevolg is een stroom aan (online) beledigingen en doodsbedreigingen. Jude verwerkte een hoop maatschappijkritiek in een aaneenschakeling van statisch gefilmde scènes waarin Orsolya gesprekken voert met verschillende mensen. De opening met de dakloze man in een merkwaardig dinosaurussen-pretpark is gedenkwaardig. Wat volgt heeft niets met cinema te maken en was (ondanks het degelijke acteerwerk) waarschijnlijk zelf als toneelstuk amper te pruimen geweest.

Wat maakt een snuff-film een snuff-film? Er is een scène in de tweede helft van de film waarin de hoofdpersoon een clip op een telefoon mag bekijken waarin een Russische soldaat twee granaten naast zijn hoofd houdt en zichzelf opblaast. Ik vond dit zo respectloos en onmenselijk dat ik van mijn stoel opsprong en hardop iets mompelde. De manier waarop dit in de film is gemonteerd. De manier waarop de hoofdpersonen erover praten. Ik walg er nog steeds van. Waarom zie ik niemand hierover schrijven? Zijn we in de huidige maatschappij zo lomp en ongevoelig geworden dat we dit accepteren? Zijn er geen grenzen meer?

Vooropgesteld: Radu Jude komt altijd met iets bijzonders. Geen film van hem lijkt op een andere. Het is altijd weer nadenken en puzzelen over wat hij je voorzet. Wat niet wil zeggen dat ik zijn films altijd helemaal begrijp of kan waarderen. Sommige van zijn films heb ik hoog gewaardeerd, over deze heb ik m'n twijfels. In deze film staat de hoofdstad van Transsylvanië Cluj centraal. Met vooral de nog sluimerende tegenstellingen tussen een deel van de Roemeense bevolking en de kleine Hongaarse minderheid. Want ooit was Cluj een bloeiende Hongaarse universiteitsstad (tot 1918). Ze hebben Transsylvanië van ons gestolen, zegt de Hongaarse moeder van de hoofdpersoon ergens.

Deze Orsolya is deurwaarder en ze heeft de opdracht gekregen om een halve zwerver uit een kelder van een appartementencomplex te verwijderen. Ze doet dat met de nodige zorg en probeert een oplossing voor de man aan te dragen. Desondanks pleegt hij zelfmoord terwijl de deurwaarder wacht op de ontruiming. De vrouw rekent zich de dood van de man zwaar aan en raakt daardoor uit haar evenwicht. Ze zoekt troost bij haar echtgenoot, die vooral met vakantie wil, bij een vriendin, bij een ex-student en tenslotte bij een orthodoxe priester. Ze kunnen haar geen van allen echt troosten. De film sluit af met beelden van nieuwbouwprojecten in de stad, die ik niet goed wist te plaatsen.

Van de maar oeverloos doorlullende student die vooral met haar wilde neuken, kreeg ik de kriebels. Van de vriendin eigenlijk ook, met haar hulpprojecten voor arme mensen, die ze eigenlijk verafschuwt. En tenslotte de zalvende praatjes van de priester. Het duurt maar en het duurt maar, er kwam geen eind aan. Met de vrouw zelf kon ik nog wel meevoelen. Had dan een ander beroep gekozen, denk ik dan. Dat vond ze trouwens zelf ook. Mooie stad wel, Cluj.

De film is een hommage en hedendaage versie van Europe ’51 uit 1952 van Rossellini, maar heeft dezelfde stijl als de andere films van Jude: bijna genant realistisch met een wat mozaïekachtige kijk op de hedendaagse, eveneens gefragmenteerde samenleving met veel maatschappijkritiek maar ook veel humor. Ik hou van zijn stijl en ook deze film heeft weer veel om van te genieten, al is hij misschien wat trager en zwaarder dan de andere films: het gaat over een deurwaarder die zich schuldig voelt over een dakloze man die zich verhangt nadat zij hem z’n verblijf heeft uitgezet waarna ze vooral gesprekken voert over zaken als waarom God zo veel ellende toestaat in de wereld en de zin van het leven – terwijl elektronische gadgets letterlijk en figuurlijk voor de voeten lopen – maar ook over zaken als de beladen geschiedenis en de moeizame verhouding tussen de Hongaren en de Roemenen. Het gaat er veelvuldig intellectueel aan toe – zoals de zenboeddhistische lessen van de student over verlichting en de theologische verhandeling van de priester over de heiligheid van het leven – maar enig absurdisme dat lucht brengt in de zware kost is nooit ver weg.

De film is een beetje een omgekeerde of spirituele Odyssee: ze laat haar gezin op vakantie gaan terwijl ze zelf in de stad blijft om in de stad en in haar hoofd op zoek te gaan naar wat ze met het leven aan moet c.q. zich ermee te verzoenen terwijl om haar heen het materialisme (of kapitalisme) onverdroten en cynisch alles vol bouwt en de burger platdrukt als de Chinese arbeider in de pakjesfabriek waarover de student vertelt.