Sobibor, 14 Octobre 1943, 16 Heures (2001)

Film die is gemaakt uit overgebleven materiaal voor Lanzmann's magnum opus, Shoah. Omdat het verhaal van de opstand in Sobibor daar niet in verwerkt zat valt die keus te verdedigen, het is een bijzondere getuigenis van een overlevende, opgenomen eind jaren 70. Lanzmann begint de film met een ellenlange geschreven introductie die door hem voorgelezen wordt. Daarmee wordt de toon gezet qua soberheid- dit is een documentaire die het alleen moet hebben van het onderwerp.

Die kale benadering zonder opsmuk (Lanzmann toont naast Lerner alleen korte, meestal statische beelden van de locaties waarover wordt verteld) past wellicht bij de horror van de Holocaust, waarbij elke vorm van mooifilmerij of afleiding ongepast zou zijn, zeker in de tijd dat Lanzmann filmde. Maar het zal sommigen afschrikken. Ook typisch Lanzmann: het gebruik van een tolk, waardoor je een dubbele vertaling hebt (in mijn geval zelfs een driedubbele omdat ik gebruik maakte van Engelse ondertitels). Omslachtig, maar het levert wel een ander soort gesprek op dan als je alleen Lerner zou zien praten en directe ondertiteling van wat hij vertelt. Maar nu leert de kijker de interpretatie van de tolk kennen, want alleen haar stem wordt vertaald.

Wat overblijft is het verslag van de opstand in Sobibor, en dat is boeiend genoeg. Lerner vertelt het -via de tolk dus- redelijk ingetogen, en de vragen die de interviewer stelt zijn meestal on point. Maar wat Shoah zo bijzonder maakte was de grootsheid van het project, door zoveel stemmen aan het wood te laten, en dat ontbreekt hier logischerwijs.