Já, Olga Hepnarová (2016)

Voor de volledige recensie: klik.

Ik was diep onder de indruk van deze film. Om het verhaal, dat ik niet kende, en dat je niet met droge ogen kunt aanzien, maar vooral ook door het spel van Michalina Olszanska als de kwetsbare, labiele, maar ook strijdbare Olga. Mooi gemaakt in zwartwit, maar meer in grijstinten, met een knap opgebouwd scenario in beelden die naar een aangrijpend einde voeren.. De sfeer van het Tsjechoslowakije van de jaren zeventig is zichtbaar in sobere beelden van de interieurs en de auto's uit die tijd.

Maar de film doet meer. Impliciet is het toch ook een waarschuwing aan de maatschappij om zachtmoedig en zorgvuldig om te springen met mensen waar een vlekje aan zit. Dat 'arbeidersparadijs' uit die jaren was zover nog niet, maar ik betwijfel of dat in onze maatschappij zoveel beter is gesteld.

Biografische verfilming van de laatste levensjaren van Olga Hepnarova. Een vrouw met een moeilijk te doorgronden geest. Het resultaat van veel negatieve ervaringen op het interactieve vlak. Zo werd zij altijd gepest, geslagen, mishandeld, vond zij nergens aansluiting, was zij erg eenzaam en kreeg zij op den duur een bloedhekel aan mensen.

In haar eigen woorden: I am a loner. A destroyed woman. A woman destroyed by people... I have a choice - to kill myself or to kill others. I choose to pay back my haters. It would be too easy to leave this world as an unknown suicide victim. Society is too indifferent, rightly so. My verdict is: I, Olga Hepnarová, the victim of your bestiality, sentence you to death.

Een harde en kille film is het geworden. Het zwart/wit van de beelden benadrukt de kilheid en de onverbiddelijke emotionele afstand die tussen Olga en de rest van de mensheid hangt. Geen spatje kleur of warmte te bekennen.

Behalve in moord of zelfmoord, lijkt haar enige hoop op bevrijding van alle innerlijke zwartheid te liggen in het aangaan van liefdesrelaties met vrouwen. Maar ja, of dat nu wel zo geslaagd is. Bij de beelden van lichamelijke liefde begint de film nu ook niet meteen van kleur te wisselen. Ook in de liefde blijven het onpersoonlijke, het kille en het afstandelijke van haar wezen overheersen. De zwart/wit seks benadrukt eerder de hopeloosheid van de bevrijdingspoging en lost niets op.

En zo gaan de somberheid, de haat en de zwartgalligheid tot het einde door. Zonder een spatje kleur, zonder een spatje vreugde. Zonder veel variatie. In een laag tempo. Ook dat nog. Brr.

Op 10 juli 1973 maakte Olga Hepnarová 28 slachtoffers (waarvan 8 dodelijke) toen ze in Praag met een kleine vrachtwagen inreed op een aantal voetgangers, naar eigen zeggen om wraak te nemen op al diegenen die haar ooit pestten. In het eerste uur proberen regisseurs en scenaristen Petr Kazda

en Tomás Weinreb een karakterschets neer te zetten van Olga [Michalina Olszanska], maar het geeft nauwelijks duidelijkheid over de aanleiding tot haar wanhopige daad, anders dan dat Olga onvoldoende en niet snel genoeg de psychiatrische hulp die ze zoekt. Verder zijn er vooral veel lange stiltes, opgevuld met veelal emotieloze blikken en niet te vergeten enkele expliciete (lesbische) seksscènes. Je kunt natuurlijk zeggen dat het best gewaagd is, maar ik kon er eerlijk gezegd helemaal niets. Zelfs wanneer Olga tijdens haar proces zelf het woord neemt, wist ik nog steeds niet of ze werkelijk een 'psychopaat, maar wel een verlichte' was, of een pathologische leugenaar. Pas in de laatste minuten kom daar enige duidelijkheid over, maar ik vroeg me wel af waarom die 90 minuten die eraan vooraf gingen zo nodig waren.

Met groeiend ongemak heb ik deze film zitten bekijken. Ik kan niet duiden of dat nou door de inhoud van de film komt of door de vormgeving. Hoe dan ook vind ik dat de filmmakers deze Einzelgänger te afstandelijk benaderen. Je krijgt nooit hoogte van wat haar beweegt, ook niet tijdens haar lesbische ontmoetingen die weinig warmte uitstralen. Schokkend is het in ieder geval wel.

Weinig berichten bij deze Tsjechische zwartwit film over een gepest meisje, dat uiteindelijk op een menigte mensen inrijdt in Praag. Gelukkig zijn er iets meer stemmen, maar dan nog is de film wat mij betreft onderbelicht. De film is soms wat langzaam, maar Michalina Olszanska (The Lure) speelt Olga op intrigerende wijze. Ik vond het al zo knap dat deze Poolse ook Tsjechisch sprak, maar ze blijkt dus gedubd te zijn. Niet storend, want dit is een karakter dat het vooral met non-verbale communicatie doet.

3,5*