Kreuzweg (2014)

Sober drama met uitstekend acteerwerk van vooral de jonge van Acken. De eerste scène zet meteen de toon. In een lang shot (ik heb niet geklokt maar volgens mij ruim over de tien minuten) geeft een jonge priester Bijbelles aan een groepje pubers. Aangezien mijn eigen katholieke carrière bij mijn doop al stokte en ik de communie alleen ken van jaloersmakende (want cadeaus) feestjes van klasgenootjes en buurkinderen bracht het geen nare herinneringen naar boven, toch zat ik hoofdschuddend op de bank de indoctrinatie te aanschouwen. Vroeger was ik behoorlijk anti-religie, tegenwoordig bezig ik een vorm van leven en laten leven, maar een film als deze maakt toch wel weer boos. En dat lijkt ook de bedoeling van de makers te zijn. Alhoewel?

Maria Göttler (what's in a name) is een zachtaardig, onzeker en beïnvloedbaar meisje die door haar moeder voortdurend wordt afgesnauwd en gecorrigeerd, terwijl de ruggengraatloze vader alleen een oorverdovende stilte laat horen. De enige die Maria enige support geeft is de Franse au pair, die ook het menselijke gezicht van de religie vertegenwoordigt. Maria is waarschijnlijk zo'n beetje de braafste puber die je kan voorstellen en zij offert zichzelf ook nog eens op om haar broertje te laten praten. Dat lijkt me een erg groot offer voor spreekvaardigheid maar dat terzijde. Dat het broertje ook gaat praten op het moment dat ze sterft is natuurlijk erg dubbelzinnig, het doet denken aan het wonder in Ordet, en ook het laatste shot van de uiterst onceremoniële teraardebestelling is voor meerdere uitleg vatbaar- eindelijk beweegt de camera, naar boven, als de hemelvaart van de Heilige Geest.

Erg indrukwekkend.

Niet meteen verwacht. Begon in ieder geval in het eerste hoofdstuk te vrezen voor de zoveelste arthouse-achtige film die geen indruk zou gaan maken. Maar de uitwerking is bij Kreuzweg werkelijk zo sterk dat ik geen ander cijfer dan een 4,5* kan gaan uitdelen. Beklemmende cinema als deze zie je tegenwoordig niet vaak meer.

Het is niet meteen het kritiek op de religie die ik in deze film zo sterk vind, in tegendeel, ik betwijfel of alles wel waarheidsgetrouw is. Het blijft een film, en die dramatiseert de feiten. Al is de aanpak hier erg rauw en realistisch, dus die gedachte kwam me tijdens de film totaal niet onder de ogen.

Van Acken is heel, heel goed. Kinderen die zo acteren zie je eigenlijk niet vaak meer. Tegenwoordig moet ik er hard naar zoeken in ieder geval. Opvallend dat ze eigenlijk nog steeds niet internationaal is ontploft. Zal wellicht haar eigen keuze wel geweest zijn geloof ik.

Het voornaamste punt dat ik waanzinnig vind aan Kreuzweg is hoe er met de druk gespeeld wordt door Brüggemann. In de eerste scene lijkt het nog gewoon een goed geacteerde scene, maar uiteindelijk begint de film langzaam bij de naar binnen te kruipen, waardoor het gevoel van ongemak en druk wel heel erg sterk begint aan te voelen.

Uiteindelijk let je bijna niet meer op fouten bij de film. Het indringende verhaal trekt je er echt in. Normaal totaal geen fan van statisch cameragebruik, maar hier werkt het beslist wel. En de laatste shot, die boven het kerkhof zweeft, is net zo sterk. De regie heeft toch wel opvallend veel meerwaarde zo.

De dialogen zijn erg scherp, de scenes indringend en het acteerwerk uitmuntend. Maar ik geef toch niet de volle mep, omdat sommige scenes iets te gemaakt zijn. Vooral in de gymzaal vond ik net wat te gemaakt waardoor de druk even begint weg te slippen, al keert deze ruimschoots terug in de dokterszaal. Wellicht de allersterkste scene van allemaal naar mijn mening.

Erg sterke cinema dit. Geweldige druk die op de kijker gelegd wordt. Het gebeurd beslist niet vaak dat arthouse hoog bij mij scoort, maar hier kan ik er eigenlijk gewoon niet omheen. Bravo.

Een film die de schaduwkanten (zijn er andere?) van fanatisme blootlegt en een stevig pleidooi is voor de principes van het Humanisme dat kritisch denken boven dogmatisch denken plaatst. Het tendentieuze beeld van het dogmatische kerkgenootschap waar hoofdpersonage Maria bij is aangesloten kan eigenlijk alleen maar afschuw en onbegrip oproepen. In die zin maakt de film het de kijker wel erg gemakkelijk. De antipathieke gevoelens die de meeste kijkers ongetwijfeld hebben tegenover een bekrompen en starre uitvoering van een geloof, worden hier heftig bevestigd.

De kijker wordt met idealistische onbarmhartigheid met de lijdensweg van de 14-jarige Maria geconfronteerd, die zich in een religieuze dwangbuis door het dagelijkse bestaan moet manoeuvreren. Een verlammende situatie die aan de ene kant natuurlijk medelijden met Maria oproept en aan de andere kant natuurlijk afschuw over het kerkgenootschap opwekt. De introductie van Maria‘s moeder die op een maniakale liefdeloze manier een verstikkende invloed op Maria heeft, verhevigt medelijden en afschuw. Zij is de godsdienstige kenau aan wie elke kijker meteen een hekel heeft. Ja, regisseur Brüggeman maakt het met zijn gekleurde kijk gemakkelijk om een mening te vormen dan wel te bevestigen. Ik ben het met overigens hem eens, maar miste gewoon wat nuance. Het kan natuurlijk zo zijn dat die nuance er niet is. Ik heb geen ervaring met streng dogmatische geloofsbeleving.

Hoofdpersonage Maria heeft die ervaring wel. Zij groeit op in een fundamentalistich Kattholiek gezin. Haar leven staat in dienst van God. En dat gaat ver. De film volgt in 14 hoofdstukken, die in betiteling zijn afgeleid van de 14 kruiswegstaties die de lijdensweg van Christus nabootsen, gebeurtemissen in Maria’s leven die haar er toe aanzetten zich als het ware volledig te offeren aan God.

De filmhoofdstukken die bijna allemaal statisch vanuit één camerainstelling zijn gefilmd en uiteraard de vergelijking met een statiebeeld oproepen, begeleiden de kijker stapsgewijs op haar lijdensweg. De scènes zijn tot in detail gecomponeerd en voelen zeer beklemmend. De benauwende fundamentalistische kijk op het leven wordt er perfect door overgebracht. De ideologische kleingeestigheid voelt trouwens niet alleen verstikkend maar is ook nog eens doodeng.

De strakke cnematografie doet zijn beklemmende werk. Toch voelde ik me niet nader komen tot Maria‘s gevoelsleven. Laat staan tot de keuzes die zij maakt. Met zijn prachtige compositionele vormgeving verwekt Briggemann absolute afschuw en onfrisse fascinatie voor de enge geloofsgemeenschap maar schept hij ook afstand tot de personages.

Maria‘s teloorgang registreerde ik tamelijk klinisch. Naar mijn zin deed ik dat veel te ongevoelig. Wat meer fijngevoelige aandacht voor de personages als balans voor de met gif geladen aandacht die de extreme geloofsbeleving wordt toegedragen, had me met dat gevoel geholpen. Een gemis.

Aan het einde van de film was mijn (immer sluimerende) woede over maatschappelijke en godsdienstige uitwassen weer flink aangewakkerd maar vond ik tijdens dat proces in de film geen emotionele uitlaatklep bij de personages en met name niet bij Maria. Na afloop voelde dat onbevredigend.

Sterke film, toen ik m opzette had ik zoiets van dit zal misschien gaan over een adolescent die worstelt met haar geloof. Dit is niet echt het geval Maria worstelt vooral met haar omgeving, innerlijk lijkt zij amper strijd te voeren.
Wat de film voor mij heftig maakt is dat ik geloof dat mensen met dergelijke rotsvaste overtuigingen echt bestaan en dat hoewel dit nu in een drama vorm is gegoten dit een realistisch verhaal is. Dit geldt niet alleen voor religieuze mensen maar voor een ieder die geen kritiek of twijfel duldt van eigen opvattingen.Dit geeft mij een unheimisch gevoel.
De aftakeling van Maria heb ik eigenlijk niet zo aan zien komen, er wordt regelmatig aan haar gevraagd of ze zich wel goed voelt omdat ze er slecht uitziet, maar de link met een ernstig gezondheidsprobleem heb ik niet gelegd.
Wat mij verder opvalt is dat de meest barmhartigen steeds de minder strenggelovigen zijn, of zelfs ongelovigen maar wellicht is dit projectie mijnerzijds.
Het acteerwerk is sterk, zowel van de jonge Van Acken als van Franziska Weisz. De stijlvorm van vertellen is goed gekozen, sober, degelijk een haast objectiveve registratie. De opvatting van Maria is onwrikbaar, net als de camera.

Kreeg geen adem meer, enorm goed gedaan. Zeer beklemmend, vol emotie