Chinatown (1974)

Ik begreep 22 jaar niet veel van deze film of ik kon er in elk geval niks mee. Nu heb snapte ik er veel meer van. Het script is juist fantastisch. En de referenties aan oude noirs gecombineerd met het overheidswantrouwen dat er ten tijde van deze film ook al in de VS was is prachtig. Tel daarbij op de sterke regie en de feilloze rol van Nichelson in zijn beste jaren. Ik zag hem in de bioscoop dit keer. Legendarisch einde ook. Dat helpt ook. Een halfje erbij. Met nog meer ruimte bij toekomstige herzieningen.

Ik vond de film niet zo veel aan eerlijk gezegd, had er meer van verwacht. Mede ook, omdat de film in de top 250 staat vemeld. Jack Nickolson vond ik niet zo bijzonder acteren. Het einde van de film, vond ik nogal snel afgerond.

Voor mij 2,5 *

De scène waarin Roman Polanski zelf in een cameo-optreden het mes zet in de neus van Jake Gittes (Jack Nicholson) is een van de scherpste momenten in Chinatown- een directe, fysieke waarschuwing: hou op met rondsnuffelen waar je niet thuishoort, "to stick one's nose where it doesn't belong"

De wond zelf is geen eenmalig detail. Jake draagt een groot verband op zijn neus gedurende het grootste deel van de film, en de hechtingen blijven zichtbaar. In tegenstelling tot klassieke noir-helden die verwondingen snel afschudden of negeerden, blijft deze schade confronterend aanwezig. Het symboliseert Jakes beperkte heldendom en zijn kwetsbaarheid. Hij is geen onoverwinnelijke figuur zoals Philip Marlowe; hij is sarcastisch, vaak machteloos en uiteindelijk niet in staat de echte machtsstructuren (Noah Cross en zijn netwerk) te breken. Het verband herinnert constant aan zijn falen: hij graaft te diep, maar kan de corruptie niet stoppen.

De onthullingsscène waarin Evelyn (Faye Dunaway) toegeeft dat Katherine zowel haar dochter als haar zus is, vormt het emotionele en morele hart van de film. Jake confronteert haar hardhandig: hij slaat haar meerdere keren terwijl hij antwoorden eist. Evelyn, eerst fluisterend en fragmentarisch ("She's my daughter... She's my sister..."), barst uiteindelijk uit in de beroemde kreet: "She's my sister and my daughter!"
Dit moment onthult dat Evelyn als vijftienjarige door haar vader Noah Cross is verkracht, met Katherine als gevolg. De verkrachting is hier het ultieme symbool van patriarchale overheersing en moreel verval. Noah Cross controleert niet alleen waterrechten, land en de toekomst van een hele regio; hij bezet ook het lichaam en de familiebanden van zijn eigen dochter op een incestueuze, destructieve manier. Het kwaad is banaal en institutioneel: verborgen achter rijkdom, respectabiliteit en sociale status.
Evelyns herhaalde antwoorden weerspiegelen haar innerlijke verscheurdheid en de schaamte die veel slachtoffers van incest ervaren. Jakes geweld in deze scène symboliseert hoe de zoektocht naar "de waarheid" slachtoffers opnieuw kan traumatiseren. Jake eist helderheid, maar zijn methode is gewelddadig en destructief; hij herhaalt onbedoeld de patronen van macht die hij probeert te ontmaskeren.
Polanski's films keren vaak terug naar thema's van seksueel geweld en trauma bij vrouwen (denk aan Repulsion , Death and the Maiden en Rosemary's Baby ), wat gekoppeld kan worden aan zijn eigen verleden als verkrachtende pedoseksueel.

Je hebt acteurs/actrices en top acteurs/actrices. Het laatste is van toepassing op deze drama/noire van Polanski. Langzaam met acteerwerk als ware het theater ontrafelt zich het verhaal, waarbij corruptie, macht, geld en incest een belangrijke rol spelen. Nicholson blinkt uit als privé detective die heel wat te stellen heeft met de"(on)grijpbare" Dunaway. De setting, aankleding en het verhaal nemen je mee naar een tijd dat de verhoudingen anders lagen dan nu, doch nu diezelfde verhoudingen in een andere vorm toch ook aanwezig zijn. Huston ook met verve in zijn rol. "Not good for the glass" Topper...4,2* Interessant om hierna "The Parallax View" te kijken.