State of Dogs (1998)

Het eerste deel uit de "Mongolië trilogie" van Peter Brosens. Jaren naar uitgekeken, zoveel goeds over gehoord, zoveel goeds over gelezen; en wat heeft het mij tóch nog positief weten te verbazen! Nooit heb ik met volledige overtuiging "één favoriete film" kunnen noemen, maar ik denk dat ik er nu toch echt één gevonden heb. Want deze mag voorlopig op nr. 1 staan bij mij.

Nohoi Oron is een samensmelting van eigenaardigheden; Poëzie, documentaire, dierenverhalen, mythes, en pure non-fictie. Nohoi Oron heeft een verhaal te vertellen, gebruikt alles wat daar voor nodig is, maar betrapt zichzelf er constant op af te dwalen, om daarop wél meteen te corrigeren; Dit blijkt een heel interessante werkformule, gebaseerd op improvisatie. We zien fragmenten, zwevende beelden, als een droom. Puzzelstukjes die nooit aan elkaar passen, maar wél bij elkaar horen.

Het verhaal start bij Baasar, een zwerfhond. De zwerfhond. Álle zwerfhonden, misschien wel. Baasar wordt al gauw opgejaagd en doodgeschoten. Vanaf hier volgen wij zijn geest, dwalend door de stad waarvan hij hield. Als je dit anders zou verwoorden zou één kunnen denken aan een lieflijk verhaal. Maar dat is niet wat Nohoi Oron wil zijn.

Wij ontmoeten een naamloze hondenjager - Mensen vervloeken hem, kijken hem niet aan. Zwerfhonden zijn een groot probleem. Mensen gaan ze uit de weg om bang te zijn voor ziektes, maar dood maken doen ze ze niet; zij geloven dat een dode hond uiteindelijk herboren wordt als mens. We zien authentiek beeldmateriaal van deze man; Eenzaam als hij is, drinkt zijn koffie als hij op staat. Rookt een sigaret, laadt zijn geweer. Stapt in zijn auto, schiet wat honden dood. Laadt hen in zijn auto, en dumpt ze op de vuilnisbelt. Dit is géén lieflijk verhaal.

Maar ook alles behalve een dramatisch biografische vertelling over het leven van een eenzame hondenjager, of een kijk op de groeiende zwerfhondenpopulatie in de Mongoolse hoofdstad, Ulaanbaatar (toen tot wel 150.000!). Het is een verhaal van (beeld)poëzie, gezien door de ogen van een doodgeschoten hond; Als een droom volgt hij nog éénmaal de stad van zijn herinneringen, de mensen waar hij mee leefde. Tot zijn lichaam totaal vergaan is kan hij nog even gaan en staan waar hij wilt.

Peter Brosens en cameraman Turmunkh lieten niets over aan een strak gepland script, of een streng draaiboek; Hun werkwijze liet vooral veel over aan improvisatie en geluk. Veel geschoten beelden leken in eerste instantie weinig betekenisvol, en kregen die betekenis dan ook pas in de post-productie. Ik houdt wel van dat simpele, onafgewerkte - maar wél constant met ongekende schoonheid, gezien door nieuwsgierige ogen die ons tegelijkertijd een verhaal vertellen, als ons ook harde feiten laat zien.

Deze film zit vol prachtige momenten. Beelden van kale steppen, bevroren meren, eenzame huisjes. Maar ook veel lelijke Soviet-achtige flatgebouwen, roestende fabrieken, rottende hondenlichamen en hard werkende mensen. Sommige scènes zijn net geposeerde foto’s; een motor dat langs drie boompjes in de wijde vlakte rijdt, een verlaten winters speelpark, een contortionist tegen de horizon - Een muzikant met op de achtergrond een worstelwedstrijd of een simpel woordenloos ontbijt aan tafel. Statisch opgezette beelden, als een foto, maar daarom zo mooi.

Een fascinerend document, prachtige beelden, interessante teksten. Een studie van mens en cultuur gezien door beeld en poëzie, documentaire en film, op een manier zoals ik dat nooit eerder zag. Ik vind dit moedige cinema en hoop dat ik ooit meer van dit mag zien.

5 uit 5. 100%. Een 10. Een A+. Een meesterwerk.

Had wel wat weg van de kil poëtische films van Sharunas Bartas. Net als in zijn oeuvre laat Nohoi Oron een desolate en wrede, bijna kille wereld zien, maar wel een wereld die op de één of andere manier juist erg authentiek en oprecht overkomt. Van het afschieten van honden en het dumpen op vuilnisbelten, van de dorre vlaktes en de deemoedige fabrieken straalt allemaal een poëzie af, die nog eens wordt benadrukt door de voordracht en de sporadische muziek. Niet alles werkt even goed (zo vond ik de zwangerschap c.q. de 'reïncarnatie' als mens wat te gedwongen, maar over de gehele linie is dit toch een vrij weerbarstige film en daardoor zeer interessant, zowel sociaal cultureel als esthetisch. Ik blijk toch wel een zwak te hebben voor dit soort 'nihilistische' cinema.
Benieuwd hoe deze beklijft, want over een cijfer ben ik nog niet zo snel uit.

(Mooi tweeluik 'dolende zielen' met Kamen trouwens [en dan valt Ghost daar toch keihard buiten!].)