Merry Christmas, Mr. Lawrence (1983)

Heb deze 30 jaar geleden vast een keer gezien. Kon me er nog wel wat fragmenten van herinneren en wist dat ik niet erg enthousiast was. Had gehoopt dat herziening op blu ray (van Arrow) daar verandering in zou brengen. En het begin met een positieve verrassing namelijk dat Kitano er in meespeelde. Toch wel een held. Ook interessant is dat de film een Japanse regisseur heeft. Maar verder zijn de verhandelingen tussen de Britten en de Japanners toch vrij saai. Zelfs de charismatische Bowie kan daar niks aan veranderen.

Lange zit met paar aardige momenten.

Krappe 3*

Potverdikke...meende ik toch voor de volgende oorlogsweek etappe even voor Der Teufel General te gaan zitten die ik een week of twee eerder bij de kringloop had gescoord, maar niets was minder waar aangezien het een leeg doosje betrof. Vergeten te controleren. De volgende poging om iets te zien draaide rond Der Kremator waar ik onlangs van gehoord had, maar dat bleek ook een brug te ver, want hoewel FshareTV wel iets van een ondertitelingsspoor bevat had ik binnen minuten al de indruk dat het niet synchroon liep. Afijn...tenslotte een greep uit de verzameling met deze Merry Christmas Mr. Lawrence, en dat werd al evenmin een succes, de film goed kijken lukte wel in tegenstelling tot de vorige twee titels, maar echt boeien kon het me geen moment.

Het startpunt is niettemin begrijpelijk met het gevangenenkamp, de soort van leidinggevende in de vorm van Lawerence die toenadering zoekt en begrip wil kweken, en de geheimzinnige Celliers. Hoewel begrijpelijk wat Driello in zijn comment over het stereotype beeld van de Japanners zegt zal dit toch qua ongangsvormen naar gevangen dichter bij de waarheid liggen dan verwacht door verchillende dingen binnen de Japanse cultuur. En dan spreek ik uiteraard over het in hun ogen laffe gedrag van overgave, tevens dingen binnen de infrastructuur en aanvoer van levensmiddelen of geneesmiddelen. Ten eerste was er in de latere jaren overal te kort aan, ten tweede hadden fronttroepen voorrang, ten derde was iemand die zich overgaf zoveel moeite niet waard. Dan is er de hierarische cultuur binnen de Japanse zienswijze maar tevens net zo goed wreedheid en hardheid naar elkaar. Er werd niet geklaagd door een ondergeschikte, was er te weinig voedsel voor gevangenen of een lichte muiterij waarover een hoge officier zou zeggen dat het opgelost moet worden dan zal een ondergeschikte dat altijd doen al zal het levens kosten en niet klagen over bijkomende factoren. Want net als lafheid is klagen tegen iemand hoger in rang absoluut not done. Klagen, fouten maken en een opdracht niet klaren staat gelijk aan gezichtsverlies. De Japanse cultuur met zijn gedragsnormen is een bijzondere complexe en wat de film wil met zijn karakters is deze enorme cultuurbotsing tonen in al zijn gelaagdheid, maar helaas slaagt de film daar geen moment in.

Want na de eerste discussie tussen Lawrence en Hara waarin de argumenten over en weer vliegen hebben we dat eigenlijk alwel gezien, en is daarna iedere moment en woord van botsing een herhaling waar men toch geen stap verder mee komt. Hoewel er kleine momenten zijn van boeiende wreedheid zoals de gewonden en zieken die op het apel moeten verschijnen, of de eigen gebruik met alle Harikiri taferelen, dat ze nog soldaten over hielden met dat tempo, andere gebruikelijke en herkenbare dingen zoals tot het hoofd ingraven of het schieten met losse flodders en de aardige symboliek waarin Celliers voor Hicksley gaat staan, duurt de film toch eigenlijk veel en veel te lang en gebeurt er bijzonder weinig met als grootste struikelblok nog wel de flashback rond Celliers.

Ik kan dan ook niet anders zeggen dat Merry Christmas Mr Lawrence ondanks zijn licht bevreemdende sfeer geen moment boeit of echt interesant wordt, en dat is jammer want er zou toch meer van te maken kunnen zijn. Om als laatste punt de eletronische muziek nog even aan te halen die in eerste instantie helemaal niet bij een dergelijke film lijkt te passen maar uiteindelijk wel zijn momenten heeft. Onnodig haast te zeggen wat dit een dikke tegenvaller.

So I am to die for your sense of honor?

Het blijft me toch altijd een raadsel waarom wij Nederlanders en andere westerlingen zo weinig begrijpen van een concept als eer - en wellicht nog veel erger, hoe het kan zijn dat we maar zo weinig begrijpen van het eergevoel dat een heel groot deel van de wereld wel voelt.

Deze film blinkt wellicht uit in de uitleg van hoe dat mis gaat. De per definitie al eerloze Mr Lawrence die weigert zijn verantwoordelijkheid te accepteren, zijn lot probeert te ontlopen. Terwijl hij door zijn laffe en slappe gedrag toch geen enkele aanspraak meer kan denken te maken op welke status dan ook. En hoe hij dan ook nog weigert om zijn vriend, zijn strijdgenoot te vrijwaren. Vreselijk. Hoe kan iemand zo diep zinken, zo ver afdwalen.

Het contrast tussen Celliers en Lawrence had wel wat strakker aangezet kunnen worden wellicht, en Bowie vult die rol ook maar matig in - zeker in vergelijking met de Lawrence van Tom Conti. Niet bepaald een goede acteur, de man with the golden voice, ondanks zijn enorme schare fans waar ik overduidelijk niet bij hoor. Het zal wel iets persoonlijks blijven, met een paar uitzonderingen vind ik zijn muziek ook al niks. Zelfs van Sakamoto heb ik betere soundtracks gehoord dan in deze film.

Verder niet veel over te melden eigenlijk, voor mij is de film vooral een vergeetbaar stuk pulp dat zeker geen cultstatus verdient.

Staat niet in de alternatieve titels, maar de film is ook gekend onder de titel Furyo, al weet ik niet van waar dit komt...

Google Translate maakt er zoiets als 'toevallig' van

Furyo is soms maar niet altijd gebruikt door de Japanners voor een krijgsgevangene.

Furyo was ook de titel voor deze film toen het uit kwam in sommige landen, zoals o.a. West Duitsland, Frankrijk, Portugal, en andere landen rond Turkije. Waarom is nu een beetje wazig, maar ik vermoed dat had te maken met de release van de soundtrack in 1983 met instrumental versie van Forbidden Colours, en dan weer in 1984 met zang en tekst op die track van David Sylvian.

Merry Christmas Mr Lawrence was voor het eerst te zien op de Cannes Film Festival en ook in Japan in Mei 1983, en dan pas eind van de zomer over in de UK, USA en Canada. De soundtrack was op Virgin Records, maar op 24 juni 1983 bracht Sakamoto en Sylvian 'Forbidden Colours' uit als een singel, en die was een hit geworden. Maar Sylvian (voorheen zanger van Britse band Japan) zat niet op Virgin Records, en had een andere publisher, dus moest er een deal gedaan worden voor release op de soundtrack. Intussen was de soundtrack met instrumental version uitgebracht in o.a. Japan onder de titel Furyo.

Uiteindelijk werd de soundtrack onder de titel 'Merry Christmas Mr Lawrence' uitgebracht, en dit won de BAFTA voor beste soundtrack in 1984, maar als je naar de publishing gegevens kijkt, track B10 werd de track met zang/tekst, en dan zie je dit tekst op de 2de album release:

Original soundtrack from "Furyo (Merry Christmas Mr. Lawrence)", a film by Nagisa Oshima.

Music recorded and mixed at Onkio Haus, Tokyo

Recording supervised for Yoroshita Music Inc.

Ed. Virgin Music (Publishers) Ltd.

except track B10: Ed. Virgin Music (Publishers) Ltd./Opium Publishing/Chadwick Nomis Ltd.

℗ 1983 National Film Trustee Company Ltd./Virgin Records Ltd.

En om dit nog meer verwarrend te maken, David Sylvian en de band Japan waren een new wave achtige Britse band die helemaal niks met de land Japan te maken hebben

dus, de verhaal achter FURYO is duidelijk toch?

en dan de film; Een zeer goede psychologische oorlogsdrama dat afspeelt in Java tijdens WW2.

Ryuichi Sakamoto speelt de Japanse kaptein Yonoi en David Bowie de Britse majoor Jack Celliers. De twee zijn eigenlijk dezelfde sort persoon, maar een heeft leiding bij een camp voor krijgsgevangenen, en de andere is de gevangene. Een sort kat en muis spel begint op een psychologische level.

Gebaseerd op de boek van Laurens van der Post, ik dacht altijd dat van der Post een Nederlander was, maar blijkbaar was hij een Zuid Afrikaan in de Britse leger tijdens de tweede wereldoorlog. Wel kwam zijn vader uit NL, en dan uit Leiden, maar van der Post was zelf geboren in Zuid Afrika.

Het is best een boeiend verhaal, met een sterk cast.

Yonoi (Sakamoto) heeft zijn eigen issues met betrekking tot honour/eer, want hij komt van een bushido/samurai achtergrond en was deel van de opstand in Japan in 1936 tegen de Japanse regering. De zogenaamde 'February 26 Incident', terwijl Celliers (Bowie) ook issues heeft, maar dan met betrekking tot hoe hij zijn jongere broer had behandeld voor de oorlog. Allerbij respecteren elkaar maar zijn ook vijanden vanwege de oorlog, en vanwege hun eigen eer issues kunnen dat niet laten zien, dus begint een psychologische spel.

Deze film heeft een geweldige soundtrack (ook door Sakamoto), de producer was Jeremy Thomas die later met Sakamoto zou gaan samenwerken bij The Last Emperor, en de assistant director was Lee Tamahori die later een Bond film zou gaan maken.

De DVD release uit 2001 heeft een running time van 118 minuten, maar blijkbaar was de original release in 1983 123 minuten, dus ergens heeft iemand 5 minuten deruit geknipt?

Een aanrader

Zoo knap dat google translate dat dan weet samen te vatten tot het woord 'random'

Dergelijk dogmatisch gedrag past slecht ans je een groot deel van je geschiedenis vecht tegen de zee. Dan kun je beter pragmatisch zijn om in leven te blijven.

Ik snap er zelf ook niks van. Net als vasthoudendheid aan een bepaald geloof en alle dogma’s die daarbij horen? Waarom zou je jezelf verankeren in zelfbedachte luchtkastelen?

Maar ik laat me graag uitleggen waarom je uit eergevoel je zus of dochter moet vermorden als ze gevreeen heeft met de buurjongen….

Maar toch een beetje wazig dus Denk dat de essentie in die vier lijntes zit als ik op de uitleg afga. Om een film in andere landen op de markt te brengen gebruikt men soms andere titels. Ik kijk vaak Franse TV en denk dat ik deze titel daar ooit heb opgepikt.

In een krijgsgevangenenkamp op Java is de Japanse sprekende Lawrence (Tom Conti) de contactpersoon tussen de gevangenen en de Japanse officieren. Dat zijn sergeant Hara (Takeshi Kitano in zijn eerste grote filmrol), een man van keiharde maatregelen en keihard drinken, en kampcommandant Yonoi (Ryûichi Sakamoto, die in een tamelijk unieke combinatie ook de componist was), op en top de Japanse officier, alles voor de eer en strikte orde.

Maar Yonoi is ook een man die worstelt met zijn homoseksuele gevoelens. Dat leidt tot slechte beslissingen, zoals het in het kamp opnemen van de knappe, blonde Selliers (David Bowie), die hij eigenlijk ter dood had moeten veroordelen. Selliers is heel erg opstandig, maar hij en Lawrence hebben ook al snel door hoe de vork in de steel zit en maken daar gebruik van. De psychoseksuele spanning loopt dan ook al snel op tot het kookpunt.

Solide oorlogsfilm van de Japanse regisseur Nagisa Ōshima. De centrale verhaallijn staat vooral als een huis. Niet vreemd want Ōshima is vooral bekend van de erotische klassieker In the Realm of the Senses (niet gezien). Maar in de subplots zitten wat zwakke punten. Het jeugdtrauma dat Selliers er toe aan heeft gezet zo principieel te zijn, is enorm ouderwets melodramatisch gefilmd en blijkt vooral ontzettend mee te vallen. Ik had echt iets van: "Dat is het? Dat geeft je dat enorme schuldgevoel?" Ook heeft Lawrence wel erg veel begrip voor de Japanners die hem en zijn vrienden martelen en vermoorden. Het einde vond ik daarom minder geslaagd.

(Gezien in Eye Filmmuseum)