Aquele Querido Mês de Agosto (2008)

Vervreemdende, maar bij tijden toch zeker betoverende, zelfreflexieve wereldcinema. Een belangrijk thema van de film lijkt te zijn hoe identiteit, sociale (familiale) verhoudingen en cultuur geen gegevens zijn, maar juist in de (auto)representatie ontstaan; bijvoorbeeld in film. De film benhandelt dit thema door de kijker af en toe op het verkeerde been te zetten, door soms het narratief te doorbreken wanneer het maakproces van de film zelf getoond wordt(met name in het eerste deel van de film en de memorabele eindscène, waarin de geluidsband afkomstig blijkt van een maffe geluidsman die nogal eigenzinnige ideeën heeft over het weergeven van de werkelijkheid). Ter referentie: denk aan Kiarostami met Portugese humor. Aanrader!

Het werk van Miguel Gomes wordt veelal vergeleken met landgenoot Pedro Costa en Apichatpong Weerasethakul. En gebruiker Ik Doe Moeilijk ziet er zelfs 'iets' van Abbas Kiarostami in maar op de een of andere manier vond ik maar niet de 'klik' met de film. Net als Pedro Costa tweede film Casa de Lava - die ik ook vorige week zag - ging vrijwel alles langs me heen. Waar dat precies aan ligt weet ik niet want normaal gesproken zijn dit juist de films die me erg aanspreken. Volgende keer beter?

De vergelijkingen met Costa ontgaan me geheel. Ik zou Moartea Domnului Lazarescu (2005) en Sharasojyu (2003) betere 'bronnen' willen noemen. Naast die van Joe Apichatpong - uiteraard (en uiteraard ook niet). Gomes doet alleen nóg beter.

Bizarre film, maar ik hou van die plagerige toon en het emmert en meandert maar voort. Ik heb weinig met Portugal, Portugezen, lust geen port, vind de taal lelijk. De muziek en ook meestal de cinema doen me weinig. Ik kwam er ook nooit, maar ik neem nu genoegen met deze film.

Tabu ga ik zeker nogmaals kijken als de tijd het toelaat. Ik denk dat ik het eerste deel beter kan plaatsen. Vond Tabu namelijk een erg moeilijke film - maar ze zijn even verbonden als dat ze door hun benadering essentieel verschillend zijn. Ik denk dat Gomes erin is geslaagd een uniek complementair tweeluik te maken. Over Portugal dan nog wel. Genre: 'Romantiek': goed gekozen!

Eén raadsel blijft onopgelost: Waarom deze Gomes-film mij wegblaast en ik Post Tenebras Lux (2012) als een nogal oninteressante te persoonlijke collage heb ervaren. Ook die aanpak zou je gelijkaardig kunnen noemen.

Op redelijk unieke wijze verbindt Aquele Querido Mês de Agosto een documentaire dan wel mockumentary over het maken van een film met de film zelf. De eerste 45 minuten kijk je naar -zo lijkt het- beelden van interviews en lokale bandjes die Portugese evergreens ten gehore brengen, waarin ook nog even een niet-geïntegreerde Nederlander opdraaft en ene Paulo wordt gevolgd die jaarlijks de rivier in springt. De crew zit verder een beetje een soort petanque te spelen tot een meisje opduikt die wel een rol wil in de film die de crew geacht wordt te maken, en als zij een weddenschap wint begint de eigenlijke film dus.

Narratief blijft het ook daarna bijzonder. De film wordt tussendoor "onderbroken" en besproken door de regisseur en een producent- die klaagt over het gebrek aan acteurs om vervolgens zelf als acteur te verschijnen in de rol van Domingos, de vader- en ook Paulo blijft terugkomen met zijn relaas over hoe hij kreupel raakte, dat van meerdere kanten (en telkens geheel anders) wordt belicht. Hijzelf speelt verder geen rol, de brug waar hij van af springt komt wel geregeld terug. Verder zijn er ook genoeg pakkende beelden en werkt ook het dramatische gedeelte, zodat het op meerdere vlakken boeiend blijft.

Muziek speelt een grote rol. Bij Portugal denk je normaal gesproken aan fado maar Gomes houdt het bij volkse, sentimentele liedjes die wel eenzelfde melancholie bezitten. Om een of andere reden vond ik de scene dat er over en weer gezongen wordt met beledigende teksten het beste, lijkt me wel leuk zo'n traditie- al zal dat in het Nederlands wel weer niet werken.

Als je door het bos de bomen niet meer ziet, dan kun je die bomen natuurlijk voorzien van een naamplaatje. Iep. Vlier. Eik. Kastanje. Heel handig. Nadeel is misschien dat je daardoor het bos als geheel weer wat minder in de smiezen hebt.

Die aldus benoemde bomen worden gevolgd door het eindschot van deze film: een discussie tussen de regisseur ('Dit wordt geen vriendelijk gesprek') en de geluidsman, die het in zijn bolle hoofd heeft gehaald om 'niet bestaande' geluiden toe te voegen aan het beeldmateriaal.

De naamplaatjes worden op hun beurt voorafgegaan door een smeuïg drama over een rondtrekkend muziekbandje in de Portugese binnenlanden, ten tijde van vakantiemaand augustus, waarin allerlei festiviteiten plaatsvinden, bezocht door bewoners, toeristen en emigranten die voor de gelegenheid terugkeren naar hun geboortegrond.

Maar vóórdat dat drama van start gaat, zijn we al meer dan een uur gevorderd in de film, die zich tot dan toe voordeed als een documentaire over, nou ja, het Portugese platteland ten tijde van de vakantiemaand augustus, bestaande uit korte gesprekken met bewoners, beelden van bandjes die al of niet traditionele Portugese smartlappen ten gehore brengen, alsmede de pogingen van een filmcrew om genoemd drama van de grond te krijgen.

Dat laatste lijkt niet erg te willen lukken, en ik zelf had er na dat uur ook weinig fiducie meer in.

Maar verdomd, zoals de smartlappen - wat je verder ook van de kwaliteit daarvan mag vinden - handen en voeten, hart en ziel, geven aan de algehele atmosfeer van de omgeving en het levensgevoel van de bewoners, zo doet dat drama dat uiteindelijk ook met de documentaire, waarvan de verschillende - op zichzelf niet heel interessante - elementen (waaronder niet in de laatste plaats natuurlijk de smartlappen) verweven worden in dat drama.

Verhalen geven de diffuse werkelijkheid vorm, maar veranderen en beperken haar tegelijkertijd. Die bewustheid daarvan, die mengeling van pathos en relativering, maakt dit als geheel tot een tamelijk geniaal werkstuk.

Gezien via Mubi, maar viel me ontzettend tegen eerlijk gezegd. Een film die eerder een soort van documentaire is rond het feestende plattelandsleven in een Portugees dorpje in de maand augustus. Vele muziekbandjes treden op afgewisseld met wat interviews. Mogelijks bijzonder sfeervol, maar niets voor mij. Alvast toch niet wat ik voor ogen had.

Vond het bij momenten ook verwarrend wanneer de regisseur dan discussieert met zijn producent om dan even later terug over te gaan op smartlappen. Ik raakte maar niet in deze verfilming. Jammer, volgende keer beter.

Ik kon er ook het genie helaas niet van inzien. Ik vond Tabu dan toch iets beter. Hopelijk landen de As Mil e Uma Noites films weer iets beter.