Bestiaire (2012)

Nare, beklemmende film over het dierentuin wezen die beklijft. Zo zijn er:

- De gefixeerde camera met de merkwaardige omsluitende kadering. Altijd zijn er muren, hekken, tralies in beeld. De dieren zijn steeds met een zodanige lens, afstand en hoek gefilmd dat ze altijd gevangen gehouden worden door het beeld.

- De long takes. Waar deze in traditionele slow cinema een prettig ritme aan de film geven, of met een mobiele camera (Tarr, Angelopoulos) soms zwierige bewegingen mogelijk maken, dragen ze in deze film toch vooral bij aan het gevoel van gevangenschap. De dieren zitten niet alleen visueel gevangen, maar ook in tijd.

- Het opdringerige penetrante geluid dat je omsluit. Veel lawaai van hekken, lawaaierige dieren in kooien. Dit draag zeker bij aan de ongemakkelijke atmosfeer van de film. Het meest overweldigend wordt dit bij een uitgesponnen scene waarin we een stel taxidermisten op de voet volgen (meer zeg ik er niet over).

Maar wellicht stel ik de film tot nu toe wat te eenzijdig voor als een portret van dieren in onterechte gevangenschap. De film benadert de dierentuin namelijk ook duidelijk als een plek van waarneming, van observatie. Als kijker zie je zowel de dieren, hun verzorgers en de bezoekers. Het openingsshot maakt meteen wel heel effectief duidelijk waar de film over gaat. Dit is ook de enige scene (of een van de weinige) in de film die door montage is opgedeeld. Het begint met een aantal blikken van mensen die iets tekenen dat buiten beeld is. Dit wordt zo lang opgerekt dat je je sterk bewust wordt van de daad van het kijken. Uiteindelijk wordt je verlangen als kijker wel ingelost. We krijgen het object te zien dat zo intens bestudeerd wordt. Maar het is geen dier, het is slechts een opgezette replica. Een metafoor? We kijken niet naar echte dieren in de dierentuin, maar naar replica's die eigenlijk al zo goed als dood zijn.

Volgens mij hoort het spel met de waarneming bij de kritiek, want het gaat er ook om wie er kijkt. De film laat duidelijk zien hoe de dieren tot objecten worden, klaar om te worden waargenomen door het kijkende subject (de mens). Maar zelfs dat is al een te stellig statement, want evengoed worden de verzorgers bekeken, door de dieren, maar vooral door de kijker. Interessant is dat er ook wel shots zijn waarbij de kijker door de dieren bekeken wordt. Bijvoorbeeld het shot van de poster. Je voelt je daardoor wel degelijk aangesproken. Maar heel expliciet is dat niet, het is geen Brechtiaanse vervreemding.