Sometimes a Great Notion (1970)

Ontzettend goeie film. Vooral die scene met die omgevallen boom, het stijgende water en ... Geweldig drama met sterke acteerprestaties.

Ik ben in m'n achtertuin een boom aan het omhalen. Echt zo'n klus waar ik al een tijdje tegenaan zat te hikken. Toch maar aan begonnen, voor de gelegenheid toch maar een kleine kettingzaag gekocht en daar het hele weekeind mee bezig geweest. Ergens tussendoor schoot me daarbij de scene te binnen van Paul Newman die het bureautje van de vakbondsman in tweejen zaagt. Die scene, en ook die met het stijgende water waren me bijgebleven - en dat terwijl het toch zeker dertig (!) jaar geleden is dat ik de film gezien heb.

Dus maar eens gaan zoeken, en jawel, gevonden ook nog (en dat viel nog niet mee, Paul Newman heeft nogal wat films op z'n naam staan). De film is haast nog sterker dan ik me herinnerde. Misschien dat de spanning wat langzaam opbouwt, maar aan de andere kant krijgen we daar wel de kans mee om de karakters van Paul Newman en Henry Fonda in al hun rouwdouwerige rechtdoorzeeheid te leren kennen - en zoals het motto van de film al aangeeft, daar zit echt geen millimeter beweging in. Daartegenover dan Michael Sarrazin en Lee Remick als de genuanceerdere helft van de familie, die tot vergelijk probeert te komen met de tegenpartij - de rest van het dorp.

Kennen we die situatie en de karakters, dan is het tijd om de ontknoping in te luiden. Er zijn maar weinig films waarin het tot zo'n harde, dramatische ontknoping komt, en waarna het verhaal dan toch een positieve draai weet te vinden voor de afsluiting - hoe wrang die ook is.

Er wordt perfect geacteerd, zeker door Newman en Fonda. Maar ook de prachtige beelden van het landschap en de houthakkers aan het werk, en het beeld dat je van het leven in de dunbevolkte Amerikaanse staten krijgt maken de film tot een bijzondere film die je lang bijblijft. En die paar bijzondere scenes natuurlijk.

Ik heb hem als kind eens gezien. Kon me alleen nog het einde herinneren. Erg sterke film.

Uitstekende film over een houthakkersfamilie die stug door blijven werken, terwijl de rest van het dorp staakt. De meeste van de scenes zijn afzonderlijk sterk te noemen, terwijl het als geheel verhaaltechnisch net wat minder is. Prachtig camerawerk met veel wijde shots. De scenes met het hout hakken en de scenes op de rivier zien er spectaculair uit. Ook het acteerwerk is sterk.

De paperback-versie van Ken Keseys boek, waarop deze film is gebaseerd, bedraagt 736 pagina's. Scenarist John Gay, die eerder o.a. meewerkte aan How the West Was Won (1962) en Mutiny on the Bounty (1962), slaagt er goed in het verhaal in te korten, daarbij geholpen door een ijzersterke cast en prima regie van Paul Newman.

Het verhaal betreft een eigenzinnige familie houthandelaren onder leiding van vader Henry [Henry Fonda] en zoon Hank Stamper [Paul Newman]. In de hilarische opening probeert een vakbondslid de familie over te halen om zich aan te sluiten bij een staking voor betere arbeidsvoorwaarden waarbij alle bedrijven in de omgeving zich hebben aangesloten. De arme man wordt onthaald door de vloekende en tierende Henry die hem met een geweer en granaten zeer hardhandig wegjaagt. Een contract is een contract en de Stampers zullen hun verplichtingen nakomen, ook al betekent dit dat ze daarmee lijnrecht tegenover hun buren komen te staan. Kort na dit incident verschijnt Henry's andere zoon (en Hanks halfbroer) Leeland [Hank Zarazzin] op de stoep. Zijn terugkeer roept niet alleen oude (pijnlijke) herinneringen op, maar maakt ook nieuwe emoties los.

De hele cast levert goed werk af, maar het scenario laat weinig ruimte voor Lee Remick (als Hanks echtgenote) om te schitteren. Er is wel een goede balans tussen drama, sentiment en humor waardoor de film zeer plezierig is om naar te kijken. Newman maakt bovendien uitstekend gebruik van de locaties en toont in detail hoe het houthakken in zijn werk gaat. Het levert enerverende momenten op en versterkt de authenticiteit van een uitstekend drama. De film wordt overigens gestolen door Richard Jaeckel als Hanks goedlachse, maar naïeve jongere broer, vooral in de hartverscheurende finale die gevolgd wordt door een indrukwekkende en fraai gefilmde epiloog die je niet snel zult vergeten.

Het is natuurlijk Hank Sarrazin...

Hmmm. Objectief gezien zie ik ook wel dat dit een film met kwaliteit is. Een sterke cast met o.a. Henry Fonda en Paul Newman, een sociaal en persoonlijk drama waarin de hardwerkende, eigenzinnige Stamper-familie zowel op persoonlijk als professioneel vlak zich in de nesten werkt. Met generatiestrijd, moraliteit, en met een aantal prachtige scenes zoals wanneer die kerel vast komt de zitten onder de boom terwijl het water stijgt, of de ruzies met de vakbondsleden. En sowieso een fraaie setting. Maar toch deed het me buiten die scenes (waarbij zeker de verdrinkingsscene bijzonder indrukwekkend was) niet zo heel veel. Het verhaal en de hardvochtigheid van de houthakkende alfa-mannetjes was niet heel erg aan me besteed, en de zwaarmoedig serieuze toon was me in ieder geval voor vanavond wat teveel. Wellicht dat ik 'm ooit nog een tweede kans geef, maar voor nu was het niet de juiste film op het juiste moment.

Naast “One Flew Over the Cuckoo’s Nest” is “Sometimes a Great Notion” wellicht het bekendste boek van Ken Kesey. Het verhaal gaat over de zogenaamde gyppo-loggers. In de film staat een familie van houtvesters centraal die al jarenlang onafhankelijk van de grote bedrijven in de houtindustrie werkzaam is. De regie is van Paul Newman die ook de hoofdrol vertolkt.

De film laat een ambivalente kijk zien op de familie Stamper. Een patriarchale familie waar de mannen koppig en ongevoelig zijn en hard werken. Een familie waar de vrouwen niets te vertellen hebben. Als de verloren zoon en mondain opgevoede Michael Sarrazin zich hardop afvraagt waarom Lee Remick die een rijkelijk ontbijt voor de mannen klaarmaakt, niet deelneemt aan het tafelgesprek, ontmoet hij een veelzeggend zwijgen bij de mannen en een ongemakkelijke houding bij de vrouwen, die niet per se tevreden zijn met de hun toebedeelde rol. De vrouwen zijn er om te mannen te voeden en te plezieren en zijn geen volwaardig deelgenoot van de ‘belangrijke‘ mannenwereld. Het is een achterhaalde zienswijze die wordt gepraktiseerd. De sfeertekening in de film wordt er door bepaald. Die is beklemmend.

Binnen dit masculiene milieu dat in de gehele dorpsgemeenschap gemeengoed is, worden zaken op een harde manier aangepakt en opgelost. Het is een samenleving van botte woordenwisselingen, vechtpartijen en drinkgelagen. De film schetst een beeld van stoere hardwerkende mannen die strijden tegen de maatschappelijke verandering die op de loer ligt. Een bordje dat bij de familie Stamper aan de wand hangt is veelzeggend. “Never Give a Inch”. Het motto weerspiegelt de familietrots en tekent de standvastigheid zich tegen de veranderende tijd af te zetten.

Newman zet de werkzaamheden van de gyppo-loggers overigens prachtig neer. Vallende bomen, zwoegende arbeiders en lawaaiige machines vormen een mooi symbiotisch schouwspel. Een scène waarin Newman in een kale boom klimt om deze te toppen, werkt metaforisch. De boom torent hoog uit boven een kale vlakte waar eens honderden bomen stonden te pronken. Een kale vlakte en een kale boom. Het einde van een tijdperk. De tijd van mannelijke overheersing en uitbuiting is voorbij. Newman als koning van het omgekapte woud. Een eenzame man geconfronteerd met de vergankelijkheid.

Sometimes a Great Notion schetst het portret van een patriarchale familie en hun koppige weerstand tegen maatschappelijke veranderingen, Gevoelige momenten worden afgewisseld met rauwe momenten. Het acteerwerk is goed. De sfeertekening komt fijn binnen. Mooie film.