Die zaterdagavond storm ik de Cinematek binnen in een glasheldere roes van slaapdeprivatie. De contemplatie van een stripclub verlaten bij daglicht, de vermoeiende hofhouding met allerlei grillige creaturen van de nacht en dan de euforie van totale uitputting, mijn enige modus operandi om ook maar iets te voelen en toegang te krijgen tot die poort van het eeuwig leven getiteld 'The Untouchables'. Bij het plaatsnemen voel ik me kwetsbaar en ervaar ik zelfs een zeldzame samenhorigheid met mijn medepubliek, die aanstellerige stinkhipsters. De schrik dat het allemaal zou kunnen verglijden, dat het allemaal plots gedaan zou kunnen zijn, wordt verdreven door Ennio Morricone's main theme. De bassen dreunen door de zaal, even waan ik mij opnieuw in de Rue du Cirque en zie ik Isadora sierlijk langs de paal zweven.
Met The Untouchables heeft De Palma een film gemaakt die zo ondoorgrondelijk is in zijn stilisme, zo afstandelijk in zijn bombast dat hij er paradoxaal genoeg bijna menselijk door lijkt. Dit is de enige film van De Palma waar hij zich totaal laat meeslepen door diepmenselijke noties als camaraderie, heroïsme, zelfopoffering, integriteit, broederschap, empathie, glorie… In plaats van dat gewoon ‘en premier degré’ te spelen, etaleert hij dat op zijn eigen, lichtjes buitenaardse manier. Met barokke aankledingen, eindeloze camera pans, pirouettes en tilts, een zeer aanwezige score, stripboekachtige composities en een aanhoudende agitprop montage. De Palma is bang van echte emoties, durft het niet straight-up te spelen, dus verhult het aan de hand van een sacrale verering van allerhande prullaria. Een steunbriefje van Costners vrouw. Een gefaalde missie. Hij keilt dat briefje zo de rivier in. En dat wordt dan de meet-cute tussen Costner en Connery, straatvervuiling als pretext voor een eeuwige vriendschap. Later komt dan een sinistere spiegeling van dit briefje terug, het adres van Connery op een luciferdoosje dat tweemaal terugkomt. Maar dan evenzeer, Connery in een bloedplas die ligt weg te kwijnen en in zijn doodstrijd naar een voorwerp grijpt. Costner denkt dat hij zijn scapulier wil, sentimenteel, godsvruchtig. Maar eigenlijk wil hij hem een laatste aanwijzing tonen. Zelfs met de dood in de ogen is mannelijke vriendschap een spel van kwinkslagen. Zo bereikt De Palma grootsheid in deze film. In een hartverscheurend moment zorgt hij voor een perfect gekalibreerde komische noot, die de tragedie niet ontkracht, maar net verheft tot iets goddelijk.
Elk lijk in The Untouchables is gefilmd in deze grandioze grand guignol pose. En toch wordt elk mensenleven met waardigheid betreurd. De accountant comic sidekick die daar dood in de lift ligt, dat gaat door merg en been. En Costner die stamelt nadat hij die handlanger doodschoot in de Canadese cottage. “Ik zei je toch niet te bewegen… ben je… doof of zo??” Een paar van de stinkhipsters lachen in de zaal. Het post-Pulp Fiction publiek heeft geleerd dat elke post mortem oneliner hilarisch is. Maar het beven in Costners stem verraadt dat hij getroffen is door de menselijke broosheid. Wat ook maakt dat de dood van Sean Connery één van de moeilijkst te kijken scènes allertijden is. De tranen springen me telkens in de ogen. Ook als kind vond ik deze scène bikkelhard. Eigenlijk vertrouw je best op je smaak als kind, toen wist ik al dat The Untouchables een superieure film is, in je onderbewustzijn ervaar je dat gevoel voor grootsheid al.
Destijds heeft mijn grootvader mij deze film aangeraden. Ironisch genoeg denk ik dat mijn gevoeligheid met de dood van Connery te maken heeft met dat ik het als de dood van een grootvaderfiguur zag, van een bijna religieuze hogere autoriteit die steeds over je waakt, zoals enkel een grootvader dat kan. Sean Connery met zijn potloodsnorretje was precies het soort autoriteitsfiguur die indruk op me maakte. Ooit vroeg ik mijn grootvader zelfs of hij geen snor wilde laten staan, dat zou er vast cool uit zien dacht ik toen. Hij deed het, mijn grootvader had alles voor mij over. Alleen kwam de snor niet zo goed door, het zag er nogal belabberd uit. Mijn oma beval hem dan ook snel om dat ding af te scheren. Vijfentwintig jaar later kijk ik The Untouchables opnieuw. Mijn grootvader is intussen al jaren overleden. Tijdens de vertoning valt de snor van Sean Connery mij opnieuw op. Eigenlijk doet hij me wel wat denken aan de snor van Vasilis, de 68-jarige Griekse stripclubuitbater van de zaak waar ik de vorige nacht doorbracht. Zo heb ik mijn besnorde grootvader toch nog gekregen.
Hij bestaat nog steeds, The Bowery. Ondanks de geruchten. Ik kan het weten, want ik heb er veel tijd versleten. Veel flophouses en goedkope kroegen zul je er echter niet meer vinden, eerder luxevastgoed en hippe cocktailbars. En toch, de aanwezigheid van Chinatown zorgt toch nog steeds wel voor een koortsachtige inner city ervaring van dog-eat-dog NYC. Tussen de fijne boetiekhotels van 500 dollar per nacht, vind je er nog een paar. Allemaal op de block tussen Grand St en Hester St. The Sun Bright Hotel. The US Pacific. The Bowery Lodge. The New World Hotel. Milano’s Bar.
Lionel Rogosin is maandenlang in de Bowery ondergedoken voordat hij deze film maakte. Goedkope muscatel wijn gedronken. Zijn geld verloren met three card monte. Hopelijk familie-erfstukken moeten verpanden om het budget rond te krijgen. Zou hij ook een paar nachten doorgebracht hebben onder kippengaas, zoals we in de film te zien krijgen? In ieder geval, het heeft zijn vruchten afgeworpen en blijkt uit de spontane vorm van de film. Ze noemen het een docufictie, maar eigenlijk is het gewoon een genre op zich. Bowerycore. Het begint al met het hoofdpersonage Ray, die er normaler en burgerlijker uitziet dan de andere karakters die we te zien krijgen. Het is bijna een soort alterego van Rogosin zelf, geen local, maar een establishment man die undercover gaat. Hij heeft zelfs de gelaatstrekken van een 50s Hollywood leading man, hoewel hij een non-acteur was die een paar jaar na de film ergens in een steegje lag, gestikt in zijn eigen braaksel. Na In The Bowery had Hollywood Ray 40.000 dollar geboden om acteur te worden. Hij weigerde, hij wilde liever op de Bowery blijven.
De immersieve aanpak van Rogosin zorgt voor een speelse samenzweerderigheid met de personages, het komt eerder opbeurend dan meelijwekkend over. Ik begrijp dan ook niet waarom die professor van de INSAS tijdens de vertoning – terwijl de zoon van Rogosin er geen speld kon tussenkrijgen in zijn nochtans uitstekende Franse – voortdurend ratelde dat dit de meest griezelige film was die hij ooit zag, dat de gezichten die we te zien krijgen angstaanjagend zijn en dat het een heuse prestatie was van vader Rogosin dat hij deze mensen een stem geeft. Het kwam allemaal door en door neerbuigend over, alsof dit caviar gauche sujet de innovatieve blik van avant-garde cinema nodig heeft om iets van empathie te voelen met de Bowery boys. In een kort segment vertelt Martin Scorsese – die om de hoek van de Bowery woonde en een paar van de gefilmde figuren persoonlijk kende – dat hij ooit met een three day stubble voor een Bowery boy gezien werd. Dit is eigenlijk de insteek van die INSAS professor: een sjofele look als 'bohémien' cultiveren, maar zelf geen associatie of skin in the game met de marginaliteit willen. Na de film beklagen de lokale hipsters zich erover dat je zo’n gezichten als in de film niet meer in Brussel ziet. Natuurlijk zijn ze er nog, maar gewoon niet in Brasserie Verschueren, waar als dakloze geklede bobo’s omringd door gelijken klagen over gentrification. En het is natuurlijk allemaal de schuld van het grootkapitaal en extreem-rechts. Maar wat zou hun chouchou Mamdani doen met zo’n flophouse? Stante pede sluiten natuurlijk wegens insalubre, en de eigenaars strafrechtelijk vervolgen. In de film zien we echter wat een waardevol ecosysteem zo’n flophouse is. The ‘Doc’ mag er twee dagen gratis overnachten. De uitbater Walter weet dat hij wel over de brug komt vroeg of laat. Ik daag je uit om dat eens in één van die faux-dive viersterrenhotels van de Lower East Side anno nu te proberen. Ergens zijn we de menselijkheid van dit exploitatief systeem verloren.
In de januarikoude trotsteer ik mij door Mulberry Street. Ik duik een lokale vreetschuur binnen ; en Italiaanse tourist trap in waar de Portoricaanse obers zoveel brillantine in hun haar hebben dat ze Italian-American geworden zijn en een onbestaand nummer van Frank Sinatra steeds op dezelfde strofe hapert. Nog een Montepulciano, en nog één. Nadien waggel ik de Milano’s Bar binnen op Houston Street, die eeuwige duisternis at noon, het laatste schuilhok van de Bowery. Ik zit echter omringd door blanke crypto bro’s die nasale monologen voeren over ijshockey. “Do you wanna start a tab? Can you get me your credit card?”
Met een plastic zak vol flessen Old English 800 stap ik de walk-up van de US Pacific Hotel binnen, langs de steile trap. In het receptiekotje met kogelvrij glas betaal ik de 100 dollar deposit voor intrek van onbepaalde duur in dit modern day flophouse. In mijn kamer zijn er geen ramen. Een hygiëne-kit ligt klaar met een dunne tandenborstel en tandpasta, dat is die Chinese gastvrijheid. Ik leg mij op de harde matras en kijk naar de vochtplekken op het plafond. In mijn verbeelding verschijnt er kippengaas. Hier kan ik wel even blijven.
